Sông Cổ Cò

Sông Cổ Cò dài 28km chạy dọc theo dải cát ven biển, nối từ Cửa Đại (Hội An) đến Cửa Hàn (Đà Nẵng). Theo Đại Nam nhất thống chí, Lộ Cảnh giang (sông Cổ Cò) nằm ở vùng đất cuối 2 huyện Diên Phước và Hòa Vang. Con sông này chạy từ xã Thanh Châu chảy ra phía bắc đến phía tây Ngũ Hành Sơn rồi nhập với sông Cẩm Lệ.

Các vị cao niên quanh vùng cát Điện Bàn kể lại rằng, ngày xưa, nhân dân thường gọi là sông Cổ Cò hay Lộ Cảnh giang, còn dân ở làng Quảng Khái (phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn bây giờ) gọi là sông Ưng. Trong dân gian còn lưu giữ nhiều sự tích về sông Cổ Cò với những câu chuyện đẫm đầy huyền thoại.

Ngày xưa, nước sông Cổ Cò rất sâu, mỗi năm đến mùa lũ lụt, nhân dân trong vùng phải di tản người và đồ đạc sợ bị nước cuốn trôi, nhà cửa ven sông có năm lũ lụt tràn về nước dâng cao gần nóc nhà. Đoạn sông Hà Sấu chảy qua làng Hà Lộc, Hà My, xã Điện Dương nước sông rất sâu và có nhiều cá sấu to. Mỗi mùa lũ lụt tràn về, dân trong làng chạy không kịp, năm nào cũng bị cá sấu ăn thịt một người. Vì vậy, dân làng đặt tên Hà Sấu để tưởng nhớ những người dân chết oan uổng vì cá sấu.

Vào đời chúa Nguyễn Phúc Chu, nhà sư Thích Đại Sán người Trung Hoa đã đến kinh thành xứ Đàng Trong vào ngày 13-3-1695. Đến ngày 7-6-1695, ông rời Phú Xuân, vào Hội An để đáp thuyền về nước. Ông đã đi theo Lộ Cảnh giang. Ông ghi lại cuộc hành trình trên sông nước của mình như sau: “Chợp ngủ chừng nửa giờ, đã thấy phương Đông sáng bạch.

Khoác áo choàng đứng dậy, thấy sóng yên nước lặng, té ra thuyền đã vào Vũng Thùng, ở trong vòng núi bao quanh dọc bờ biển, đá lèn lởm chởm, trên cây vượn trắng nhảy nhót từng bầy, trái đồi hoa núi, xanh đỏ sum suê. Xa trông cách bờ, cột buồm như rừng tên xúm xít, hỏi ra mới biết đó là đoàn thuyền chở lương đậu nhờ gió hoặc tránh gió để vào Hội An vậy”.

Theo Baoquangnam